Bi bi la, mɔgɔw be to ka sinsin kɛnɛyako n’a yɛrɛ ka cogoya kan. Komi a ye minfɛn ye min bɔra dan na, kongo kɔnɔ lotus ji be tɔgɔ sɔrɔla. Kongokolon jii tɛ minfɛn dilanin ye; nka, minfɛn yɛrɛ yɛrɛ lo min be dilan ni kongo kɔnɔ lɔgɔ liliw, lɔgɔ kisɛw wala lɔgɔ furaburuw ye, u be minw sɔgɔ wala k’u tobi. A ka ca ni balofɛnw ye ani a be bonya la a ka diya n’a ka kɛnɛyako kan.
Kongo kɔnɔ lotus ji be bɔ kongo kɔnɔ lotus liliw la wala lotus yiriw la minw be falen lotus forow kɔnɔ u yɛrɛ ma. O falenfɛnw be yiriwa jii nɔgɔbaliw la, u be minerali ni fɛnɲɛnamafagalan caaman sama. O b’a to jii be balo ka ɲɛ ka tɛmɛ lotosi lili jii nɔgɔman kan. A ka di, a be mɔgɔ mugu dɔɔni ani a be ni lotus kasa ye min tɛ mɔgɔw ɲɛɛ na. A be se ka dumu gwansan wala k’a fara fɛɛn wɛrɛw kan i n’a fɔ lii, lemuru, wala nɛrɛmugu walisa ka diya dɔ fara a kan.
Ka kɛɲɛ ni balocogo ye, kongo kɔnɔ lɔgɔji be ni dumunifɛnw ye minw be mɔgɔ farikolo latanga, witamini C, potasiyɔmu, nɛgɛ ani farikolokisɛw kɛlɛlan sifa caaman be sɔrɔ a la. Mucin min be sɔrɔ lotus lili la, o be dumuni yɛlɛmani dɛmɛ ani ka kɔnɔnugu kɛnɛya sabati; lotus kisɛ, min be ni witamini B ye, o be se ka hakili sigi, ka sinɔgɔ dɛmɛ ani ka jɔrɔnankow nɔgɔya; ani alkaloyidi minw be sɔrɔ lotus furaburuw la (i n’a fɔ nuciferine) olu be se ka funteni bɔ ani ka samiɲa funteni latunu, ka joli tulu dɔgɔya ani ka mɔgɔ farikolo girinya. O kama, kongokolon kɔnɔ lɔgɔji tɛ se ka dumu loon o loon dɔrɔn, nka a be se ka samiɲa funteni nɔgɔya ani ka nɛnɛ wagati ja jimanya.
Furakɛcogo fana be kongo kɔnɔ lotus jii la. Sinuwaw ka laada furakɛcogo b’a miiri ko lotus, n’a ka diya n’a ka nɔgɔya ye, o be se ka funteni bɔ ani ka joli nɛnɛ, ka sɔgɔsɔgɔninjɛ ni kɔnɔbara barika bonya, ani ka kanɲɛdimi, dumuni yɛlɛmani ani minnɔgɔ nɔgɔya min be sɔrɔ kɔnɔna funteni fɛ. Bi sɛgɛsɛgɛliw y’a yira fana ko polifenoli minw be sɔrɔ kongokolon kɔnɔ, olu be se ka-funu kɛlɛ ani ka farikolokisɛw kɛlɛ. Ni mɔgɔ be dumuni kɛ wagatijan kɔnɔ, o be se ka dɛmɛ don ka bana basigininw ka farati dɔgɔya.
Nka, kongo kɔnɔ lɔgɔ yiriw ka sigiyɔrɔ ɲɔgɔn tɛ yen, kongo kɔnɔ lɔgɔ ji lajɛli n’a labɛncogo ka kan ka kɛ saniyako ye ani lafiyaman ye walisa a kana nɔgɔ. Dumunikɛlaw ka ɲi ka kongokolon ji min be bɔ sira ɲumanw fɛ, o lo bila u ɲɛfɛ ani u kana sanni kɛ yɔrɔ minw na mɔgɔw t’u lɔn. A ka surun, kongo kɔnɔ lotus ji ye kɛnɛyako nilifɛn ye min dira adamadenw ma danfɛnw fɛ. A tɛ laada dumuniko hakilitigiya dɔrɔn ta, nka a be bɛn fana ni bi mɔgɔw ka ɲinini ye ka ɲɛsin danfɛnw ma, balocogo ɲuman ani hɛɛrɛko-. N’i be kongokolon lotus ji min ka ɲɛ, o b’a to i b’a diyabɔ min ɲɔgɔn tɛ yen ani k’a sɔrɔ i be balocogo ɲuman sɔrɔ, o min b’a to a ka ɲi ka ɲɛnamaya kɛ cogo ɲuman na.
